Thực từ là gì

  -  

Từhư: tác tử tạo nghĩa trong tiếng Việt<1>

NguyễnĐức Dân

về trang chủ

*
1.Từ thựcvà từ hư

1.1.Trong truyền thốngViệt ngữ học, từ vựng tiếng Việtđược chia thành thực từ với hư từ(cũng gọi là từ hư). Thực từ là những từcó ý nghĩa từ vựng, có chức năng địnhdanh cùng tất cả thể đảm nhận phương châm có tác dụng các thành tốthiết yếu vào cấu tạo cụm từ với cấu tạo câu.Hư từ không tồn tại chức năng định danh, không cóthể đảm nhận phương châm các thành tố chính vào cấutạo cụm từ với cấu tạo câu. Hư từđược tạo thành bố lớp phụ từ, quan liêu hệtừ và tình thái từ gồm trợ từ, tiểu từvới cảm từ (thán từ). Hoặc Thực từ là “nhữngtừ bao gồm nghĩa từ vựng độc lập, gồm khả năng hoạt độngvới tư giải pháp là các thành phần trong câu.” <14>, còn hư từlà “những từ không có khả năng độc lậplàm cho thành phần của câu cơ mà để cần sử dụng biểu hiệnnhững kiểu quan tiền hệ ngữ nghĩa-cú pháp khác nhau giữanhững thực từ.” <14> Thậm chí về phương diệnnghĩa, tất cả người còn coi hư từ là những từ rỗng nghĩa (emptyword, mot vide) <17>. Hầu như những bên Việt ngữ họcquyên tâm tới từ vựng với ngữ pháp đều đềcập tới lớp từ này. Chẳng hạn DiệpQuang Ban <1>, Nguyễn Tài Cẩn <2>, Đỗ Hữu Châu <3>,Lê Đông <11>, Đinh Văn Đức <12>, Cao Xuân Hạo<15>, Nguyễn Văn Hiệp <21>, Lê Văn Lý <17>, NguyễnKlặng Thản <19>, Đỗ Tkhô cứng <20>, Nguyễn Minch Thuyết<21>, Bùi Đức Tịnh <22>, Bùi Minc Toán <23>, Hoàng Tuệ<24>, Phạm Hùng Việt <25>…Nhữngđịnh nghĩa bên trên không nhiều nhất cũng bỏ qua lớptừ phiếm định cần sử dụng để hỏi ai, nào, sao, gì, đâu, bao giờ, khinhư thế nào, … những từ vẫn tất cả khả năng độclập có tác dụng thành phần câu. Như: “Ai đấy?”; “Ai hỏinhưng ngươi nói!”; “Bao giờ chođến tháng 10” (tên một bộ phim); “Gì cũng được, tùy anh” (TYSCT:141);“Sao lại ko đòi công bằng?”(PTH); <“Anh muốn đi đâu?> / - Đâu cũng được. Trong những câunày ai, bao giờ, gì, sao, đâulà chủ ngữ, vì chưng nếu coi bọn chúng là trạng ngữ xuất xắc phầnphụ đứng đầu câu  thì khi bỏ đi những phầncòn lại không thể là câu nữa.

 Vậy thì, không tính liên từ, giớitừ, trợ từ, hệ từ Shop chúng tôi cũng coi lớptừ phiếm định cần sử dụng để hỏi ai, nào, sao, gì, đâu, bao giờ,khi nào, …là những từ hư.

1.2.Thực từdùng để tạo ra những hành động miêu tả, tường thuật, thông báo, nhậnđịnh… ko có sắc thái nghĩa. Ví dụ:

(1) Ba sở hữu một căn hộ ở chungcư.

Bạn đang xem: Thực từ là gì

(2) Kỳ thì đại học năm naykhó khăn.

(3) Loại thịt này giá bán 50 ndở hơi một ký.

2.Từ hư: những tác tử tạonghĩa

2.1.Có nhiều từ hư đồng âm vớithực từ. Ví dụ: Nhữngđộng từ đi, lại,gồm, với,…đồng âm với những từ hư:  đi (Cônói đi! Đời nào mẹ lại đi ghét con! Cộng các thứ, vị bỏ ra đi đứt 4 triệu.), lại (Có phải duyên nhau thì thắm lại.) (HXH), có (Loại thịt này giá gồm 50 ngàn một cam kết.), với(Con với chả cái; Chotôi đi với.)… Trong nhữngtrường hợp này, đây là sự chuyển hóanghĩa của động từ mà lại thành từ hư, là sựchuyển nghĩa nhận thức của thực từ. Mộtđặc điểm lô gích ngữ nghĩa của các từhư tiếng Việt là gồm sự chuyển nghĩa từnghĩa gốc sang trọng nghĩa phái sinch. <10:304>

2.2.Nghĩamiêu tả và nghĩa nhận thức

Nghĩa miêu tả lànghĩa được thấy trong số từ điểngiải đam mê mà bọn họ thường gọi là nghĩa từ điển. Nghĩa miêu tả của nhị từ đicùng lại được<18>, định nghĩa như sau:

(1) Đi là “tự di chuyển bằng những độngtác liên tiếp của chân, cơ hội như thế nào cũng vừa tất cả chân tựatrên mặt đất vừa tất cả chân giơ lên đặt tớichỗ không giống.”

(2) Lại là “Di chuyển ngược chiều với sựdi chuyển vừa nói đến trước đó.”

Nghĩanhận thức của một từ cơ bản lànghĩa mà lại từ trong tâm địa thức người Việt quan sát ravà bao quát lên từ nghĩa miêu tả của từ đó. Nghĩanày khôngđược miêu tả vào những từ điểngiải phù hợp. <10:306>

 Hai động từ đi cùng lại thể hiện sự chuyển độngvào không khí. Trong trung tâm thức người Việt, nhị từnày đối lập cơbản với nhau về hướngvận động, với đều là di chuyển vào khônggian. Chỉ sau khi ra đi mới bao gồm hành độngtrở lại. Do vậy đi là hành động chuyểnđộng thuận xuất phạt từ một gốc, còn lại là hành động chuyểnđộng ngược tương ứng trở lạigốc đã ra đi. Hơn nữa từvào sâu thẳm trung ương thức, đilà một chuyển động tất cả mục đích. Bởi lẽ từ thuở hồnghoang, nhỏ người luôn luôn luôn phải đi tìm kiếm loại ăn cùng chốngchọi với vạn vật thiên nhiên hoang dã để tồn tại,đã đi là tất cả mụcđích. Nghĩa nhận thứccủa đi cùng lại như sau <10:306>:

(I) Đi = chuyển động +dời khỏi gốc (/mốc) + tất cả mục đích

(II) Lại = chuyểnđộng + (hướng) trở lại gốc (/mốc)

Với hai nghĩa này,Shop chúng tôi đã giải say đắm được sự có mặt tấtcả các nghĩa của đivới lại ghi vào TĐTV.<8>, <9>, <10:306,311-334>

2.3. Khái niệmtác tử

Chúng ta hiểu tác tử theo nghĩathông thường trong lô ghích “táctử là yếu tố tác động vào một phán đoánsẽ tạo ra một phán đoán mới”. Ví dụ các tác tử phủ định (~), tuyển(Ú), hội (Ù), kéo theo (Þ).

Trong ngôn ngữ, từ hư là những táctử. Đó là những  yếu tố tác động vào mộtcâu sẽ được một câu mới với nghĩa mới,một hành vi ngôn ngữ mới. Đó là những hàm ngôn(tiền giả định), những ngụ ý. Có những loại tác tử sau: tác tử đơn; tác tử kép tức là cặp tác tử; tác tử là nhữngcấu trúc trừu tượng. 

2.4.Tác tử đơn

Đó là những tác tử tác độngvào một câu đơn. Như:bao gồm thể, cũng, vẫn, chỉ, tất cả, mà lại, những, cơ, cơ, lại…Ví dụ:

Từ những câu (1) – (3) thể hiệnhành động miêu tả, tường thuật, nhận địnhtrên đây, chúng ta có hàng loạt câu mới với nhữngnghĩa mới hoặc thể hiện những hành động ngônngữ mới.

Dùng tác tử cũng tạo ra một câu bao gồm TGĐ là một phépso sánh: Kỳ thì đại học năm ni cũng khó; Loại thịt nàygiá chỉ cũng 50 ngàn một ký.

 Dùng tác tửbao gồm thể để tạora hành vi nhận định tìnhthái: Ba tất cả thể thiết lập một cănhộ ở phổ biến cư; Kỳ thì đại học nămnay tất cả thể khó.

Dùng tác tử đấy chứ tuyệt chứbộ (phương ngữ Nam Bộ) để tạora hành vi tường thuật bácbỏ một tiền giả định ngầm ẩn:Ba cài một căn hộ ở phổ biến cư chứ bộ ; Kỳ thì đạihọc năm nay khó khăn chứ bộ.

Dùng tác tử cơ, kia thể hiện hành động đề nghị bao gồm ẩn ý từ chối một yêucầu ngầm ẩn

là tiền giả định củacâu: Ba thiết lập một căn hộ ở phổ biến cư cơ ; Loại thịtnày giá chỉ 50 nđần độn một ký kết cơ.

Câu (2) là một nhận định nênkhông có hành vi từ chối.

Dùng tác tử mà đảo hướng nghĩa để tạora hành vi chất vấn chưng bỏmột tiền giả định thể hiện hành vi nhậnđịnh:

Ba nhưng mà muamột căn hộ ở chung cư (!/?); Kỳ thì đạihọc năm nay mà lại khó; Loại thịt này giá chỉ nhưng 50 nlẩn thẩn một cam kết.

Có thể tạo ra hành động chất vấn bác bỏ bỏ mộtkhẳng định bằng những tác tử đâu tất cả, sao được, làmgì. Ở đó đâu bao gồm bácbỏ sự tồn tại, saođược bác bỏ bỏ khả năng, làm gì chưng bỏ mục đích. Ví dụ:

Ba đâu cómua một căn hộ ở bình thường cư; Ba download một biệtthự sao được! Nónói dối anh làm những gì. Kỳthì đại học năm ni đâubao gồm khó; Loại thịt nàygiá 50 nngốc một cam kết sao được.

Trong câu (3) có từ số lượng 50buộc phải gồm thể dùng tác tử những,tất cả, kia, thôi để đánh giá chỉ mức độ nhiềuít, cao thấp của số lượng này.

Loại thịt này giá tất cả 50 ndại dột một ký kết » Loại thịt này giá bán 50 nngu một ký kết thôi; Loại thịt này giá chỉ những 50 nngây ngô một ký » Loại thịt này giá bán 50 ndại dột một ký kết tê.

Có thể sử dụng từhư để tạo ra hành động mệnh lệnh. Chúngta giải phù hợp được bé đường hình thànhnghĩa mệnh lệnh, cầu khiến đến những câu mệnhlệnh cần sử dụng từ hư. Ví dụ:Nói đi! Dừng xe cộ lại! Giơ tay lên! Ngồi xuống! Gấp sách lại! Mở vở ra!...

Thật vậy, nộidung của một hành vi mệnh lệnh là “thực hiệnhoặc ko thực hiện mộthành động A làm sao đó”. Những cặp hành độngđứng với đi, đứng và ngồi; mởvà gấp… đối lậpvới nhau về một phương diện nào đó.Như động và tĩnh (trong nói/không nói), phươngthẳng đứng (vào đứng lên/ngồi xuống),đối tượng ở không gian mở hay khép (trong gấp/mở)... Người ta chỉ ra lệnhthực hiện một hành động A Lúc nó (A) chưa được thựchiện. Vậy thì, mệnh lệnh thực hiện hànhđộng A bao gồm điều kiện cần là gồm TGĐ “Achưa xảy ra”. Ra lệnh hoặc cầu khiếnthực hiện A nghĩa là yêu cầu đối tượng thựchiện hành động chuyểntừ trạng thái đối lập thanh lịch trạng thái A.Từ đi có nét nghĩachuyển động, cho nên nó được cần sử dụng đểngôn từ hóa hành vi cầu khiến, mệnh lệnh thành cấutrúc “A đi!” để “biểu thị ý mệnh lệnhhoặc đề nghị, thúc giục một phương pháp thân mật”<18: mục Đi II>: Chúng ta đi chơi đi! Imđi! Toắt thủ nghỉ đi đến lại sức. Nhanh lênđi nào! Ta cứ yêu thương đời đi! (Như dịp ta cònthơ). Ông giáo hút ít trước đi. (NC)… Nếu mệnh lệnh là “không tiếp tục thựchiện một hành động A làm sao đó” thì một điềukiện cần là gồm TGĐ đối tượng “đang ở trạng thái hoạtđộng A” với mệnhlệnh này yêu cầu chuyển A trở lại trạngthái tĩnh đối lập như thời điểm trước. Lại là chuyển độngtrở lại gốc ban đầu đề nghị động từ lại chuyển nghĩa thành từhư lại vớinghĩa “trở về trạng thái ban đầu”. Do vậy,lại được dùngđể ngôn từ hóa hành vi mệnh lệnh “ko tiếptục thực hiện hành độngA” thành cấu trúc “A lại!” như: Ngừng lại!Dừng xe pháo lại! Đứng lại! Chạy chậm lại!Lùi lại!... Tương tự, Gấp sách lại!, Mởvở ra! đều là những mệnh lệnh yêu thương cầuđối tượng thực hiện hành động chuyểnlịch sự trạng thái đối lập trước đó (“gấp”có TGĐ đối tượng đang ở tình trạngmở yêu cầu Gấp vở lại!Gấp màn lại! Gấp chiếu lại! là những mệnhlệnh yêu cầu chuyển đối tượng quý phái tìnhtrạng khép). Hoàn toàntương tự mang lại Đứnglên! với Ngồi xuông! Mở cửa ra! cùng Đóngcửa lại!

2.5.Nhiều tác tử trong một câu

2.5.1.Nhiều tác tử đồng hướngnghĩa vào một câu sẽtạo ra những câu đồng nghĩa. Xem <4>. Ví dụ:

Loại thịt này giá tất cả 50 nngu một ký » Loại thịt này giá bán tất cả 50 nlẩn thẩn một ký thôi.

Loại thịt này giá bán những 50 ndở người một cam kết » Loại thịt này giá chỉ những 50 nđần một ký kết cơ.

2.5.2.Nhiều tác tử ko đồnghướng nghĩa tác động vào một câu sẽ làm cho phong phú và đa dạng nghĩa của câu theonghĩa của từng tác tử. Ví dụ: Từ câu (3)bọn họ được những câu:

(3)Loại thịtnày giá chỉ 50 ndại một ký.

(3a) Loại thịt này giá bán cũng 50 ngàn một ký kết.

Xem thêm: Tìm Hiểu Skim Coat Là Gì ? Các Loại Skimcoat Phổ Biến Uss Bột Trét Skim Coat Là Gì

(3b) Loại thịt này giá bán những 50 nđần độn một cam kết.

(3c) Loại thịt này giá chỉ cũng những 50 nngây ngô một cam kết.

(3d) Loại thịt này mà lại giá bán cũng những 50nđần một ký.

Câu (3a) là một hành vi thông báo hiện có hiển ngôn như câu (3) cùng gồm TGĐ là mộtsự đối chiếu. Câu (3b) là một hành động đánh giá chỉ. Nó cũng có hiển ngôn như câu (3)nhưng còn tồn tại hàm ý: ngườinói câu này đến rằng giá bán 50 nlẩn thẩn một cam kết là cao.

Câu (3c) bao gồm từ cũngnhư (3a), tất cả từ nhữngnhư (3b) đề xuất nghĩa của câu này là nghĩa của haicâu trên gộp lại: hiển ngôn như câu (3), bao gồm TGĐ làmột sự so sánh như câu (3a) với là một hành vi đánh giá chỉ như câu (3b) người nói mang lại rằng giá50 nngốc một ký là cao.

Câu (3d), so với câu (3c), gồm thêm từmà là “một tín hiệu của cấutrúc nghịch nhân quả” <7>. Do vậy nó đảo hướngđánh giá chỉ của người nói, được từvựng hóa bằng từ “lẽ ra” với tạo ra mộthàm ý mới. Nghĩa của (3d) = nghĩa của (3c) +lẽ định giá không cao như vậy» loạithịt này giá 50 ndở hơi một cam kết, tất cả TGĐ là một sự sosánh, là một hành động đánh giá chỉ ngườinói mang lại rằng giá chỉ 50 nngây ngô một ký kết là cao và lẽ định giá không cao như vậy.

2.6.Tác tử knghiền haylà cặp tác tử

Đólà những tác tử tác động vào một câu ghép hay câu phức.Đây là những cặp từ nối (liên từ) biểu hiện quan hệnhân quả hoặc nghịch nhân quả.  

2.6.1.Cặp tác tử vào cấu trúc nhân quả

2.6.1.1. Theo truyềnthống Việt ngữ học bao gồm những cặp liên từthể hiện những quan liêu hệ điều kiện-kếtquả (nếu – thì, bao giờ – thì ), nguyên nhân-kết quả(do – nên), quy luật nhân quả(lúc – thì/là, hễ - là, cứ - là, động – là),giả định-kết quả (giá chỉ – thì).

Nhữngkiểu quan hệ khác nhau trênđây tất cả một đặc điểm chung mà lại chúng tôi gọi là quan hệ nhân quả, một quan hệbao chứa những quan tiền hệbên trên. Hai hiện tượng xvới y có quan tiền hệ nhân quảlà lúc xảy ra hiện tượngx thì sẽ xảy ra hiện tượng y . Nghĩa là:

(III) xÞ y

Cấu trúc lô gích (III) có nhiềubiến thể ngôn ngữ không giống nhau: Nếu … thì…; Vì … nên…; Bởi vì…nên…; Do … nhưng..; Khi… thì…; Hễ …thì/là…; Cứ … là…;Động … là….

2.6.1.2. Trong giao tiếp, conngười luôn luôn luôn bao gồm nhu cầu suy luận, lập luận và những lối nói cóHVNN gián tiếp. Công cụ xúc tích và ngắn gọn hình thức chủ yếu phụcvụ đến những mục đích này là nhì tính chất củaphxay kéo theo <(x Þ y)Û(~y Þ ~x) Û(~x ) Ú y)> và những tam đoạn luận MPhường., MT, HS với DS:

(MP) modus ponens: (( x Þy) Ùx) Þy

(MT) modus tollens: (( x Þy) Ù~ y) Þ ~ x

Tamđoạnluận giả thiết HS (hypotheticalsyllogism), còn gọi là tam đoạnluận bắc cầu: (HS) <(xÞ y) Ù (y Þ z ) > Þ ( x Þ z)

 Tam đoạn luận tuyển DS(disjunctive syllogism):

(DS) <( x Ú y) Ù~ x)> Þy, cũng tức là  <( x Ú y) Ù~ y)> Þx

“Trong ngôn ngữ tự nhiên, loạicâu nhân quả “Nếu x thì  y”, “Vì x phải y”… gồm thể được hiểu x đồng thời là điều kiện đủcủa y (x Þ y)đồng thời là điềukiện cần của y (~x Þ ~y) ” <7:238>.

Giảithích: Vì (x Þ y) Û(~y Þ ~x), nhưng x chỉ gồm nhị khả năng x hoặc~x (theo luật bài bác trung)buộc phải từ ~x sẽ chỉ suy ra ~y. Do vậy xđược hiểu là điều kiện đủ duynhất của y. Nghĩalà chúng ta bao gồm tam đoạn luậnđặcthù của ngôn ngữ tự nhiên MV:

(MV) (( x Þ y) Ù ~x) Þ~y

2.6.2.Cặp tác tử vào cấu trúc nghịchnhân quả

2.6.2.1. Quan hệ nghịch nhân quả là mộtquan tiền hệ trái ngược vớilẽ thường về quan hệ nhân quả. Giả sử giữa haiđối tượng X và Y có quan tiền hệ nhânquả A Þ B, nghĩa là Lúc X ởtrạng thái A thì Y sẽ ở trạngthái B. Thông thường là như thế.Nhưng trong thực tế cũng có nhữngtrường hợp trái nghịch với lẽthông thường ấy: X đã ở trạngthái A mà Y chưa ở trạng thái B,hoặc X chưa ở trạng thái A nhưng Yđã ở trạng thái B. Lúc đó, chúngta nói giữa X và Y đã xảy ra quanhệ nghịch nhân quả (NNQ). Có những hình thứcngôn ngữ khác nhau phản ánh quan hệ NNQ.

Cấu trúc tổng quát lác là kiểu câu NNQ“tuy…nhưng (mà)…” đượcgiới Việt ngữ học gọi là nhượng bộtăng tiến, như <16>, <24>. Có nhị kiểu NNQ. Đó làNNQ sớm cùng NNQ muộn <5>. Ở nhì kiểu quan tiền hệ nàycó những cặp từ đặc trưng khiến ta cóthể lược bớt các từ tuy…nhưng (mà)… Nói phương pháp khác:

Cấu trúc NNQ sớmđược đặc trưng bằng những cặptác tử:  

(IV) Còn A (mà)đã B; mới A (mà) đã B; chưa A (mà) (cũng) đã B

Cấu trúc NNQ muộnđược đặc trưng bằng những cặptác tử:  

(V) ĐãA (mà) vẫn B; đã A (mà) còn B; đã A (mà) (cũng)(vẫn)chưa B

Những câu chứa các cặp từbên trên (bao gồm thể lược bớt từ hư thứ nhất)luôn luôn bao gồm lược đồ nghĩa tổng quan là lý lẽ:B xảy ra là quá sớm (IV) hoặc vượt trễ (V). Tùy nội dung cụ thểcủa A cùng B mà lại lược đồ nghĩa này trởthành những hàm ý xác định.

2.7. Tổ hợp những từhư: cấu trúc trừu tượng xuất xắc là lược đồ cực kỳ ngôn ngữ

2.7.1.Cấu trúc trừu tượng(CTTT): khái niệm

Một cấutrúc chỉ chứa những yếu tố trống nghĩacùng những từ hư sẽ gọi là một CTTT.

Trong tiếng Việttất cả những câu là những cấu trúc trừu tượng. Chúngtôi đã chứng minc rằngvào tiếng Việt có những CTTT độc lập vớingữ cảnh với mang những nghĩa xác định. “Ởnhững kiểu câu nhất định thì có những kiểuẩn ý nhất định cơ mà bọn họ có thể tổng quan thànhsơ đồ” <7:243>.Sơ đồ này chính là cấu trúc trừu tượng.

Ví dụ: “A thì A”; “A mà lại”; “Không A thìcũng B”; “A gì cơ mà  B thế?”; “A ko X thì còn ai X”; “A mà X thì còn aiko X”; “V thế màđược?” (với V là động từ); “A màcũng B à?”;  “A mà lại thế”; “Đến Anhưng mà cũng B?”…Trong những câu trên, A, B, V là những yếu tố trống nghĩa, những yếutố còn lại là những từ hư. Vì vậy chúng lànhững CTTT và cũng được gọi là lược đồ cấu trúc.Những CTTT là những cấu trúc rất ngôn ngữ.

2.7.2.Lược đồ nghĩa

Vì một lượcđồ cấu trúc chỉ bao gồm những yếu tốtrừu tượng đề xuất nghĩa của bọn chúng là những nghĩa bao quát, độc lập với ngữcảnh cùng được gọi là lược đồ nghĩa.  Mỗi Lúc những yếu tốtrừu tượng được từ vựng hóa bằngnhững từ ngữ cụ thể thì lược đồnghĩa mới trở thành những nghĩa xác định.Táctử thì gồm mục đích quan tiền trọngvào việc xuất hiện những lược đồnghĩa. Ví dụ:

(1)  “A(x) thì A”, ở đó x là một từ phiếmđịnh sao, mấy, gì,đâu, nào … Đây là hành vi chấp nhận A ở mức caohơn, một hành vi bất chấp A.

(2)  A thì có!”, Đây là hànhvi chưng bỏ một TGĐ ngầmẩn B trái ngược với A.

(4)  “A thì cũng x” là một hành vi bácbỏ, ko chấp nhận ảnh hưởng hoặc vaitrò của A (hoặc hệquả suy ra từ A) tới sự việc x sẽ xảy ra.

(5)  “A không x thì còn ai nào> x (nữa)?” là hành động khẳng định A ở cựccấp mức độ x.Ví dụ : 1) “Formosa không hủy hoại môi trường thìcòn công trình nào hủy hoại môi trường nữa?” 2) “Cô ấy ko Hoạn Thư thìcòn ai là Hoạn Thư nữa?”

(6)  “Anhưng lại” là hành động giảithích: A được sử dụng để giải ưng ý cho mộtđiều đã nêu trước đó.

(7)  “A gì nhưng mà lại B (thế/vậy)” là hành động khẳng định đốitượng này không xứngđáng là A.

Lược đồ(7) bên trên đây có một TGĐ là đã xảy ra sự kiệnB ở đối tượng là A. Dựa bên trên lý lẽ ngầmẩn “A sẽ dẫn tới kết quả không B” vào lược đồđó cơ mà chúng ta suy ra lược đồ nghĩa là hành vikhẳng định.

Trong CT trên, nếu lược bớt một trong hai từ“mà” hoặc “lại” hàm ý củanó vẫn vậy. Hai câu “A gì cơ mà  B thế”, “A gì lại B thế”đều bao gồm ngụ ý “đối tượng này sẽ không đáng làA”.

  Lưuý: Ở cấu trúc trên, nếu cuối câu đặt dấuhỏi thì nó là câu hỏi thực sự. Ví dụ: “Ân oán cánhân gì nhưng mà lại hành hạ nhau như thế?” (ACMXE) “Chuyệngì mà lại ko gặp nhau thế?” (TLMN, 4.2012, HTV)

2.7.3. CTTT vàcửa hàng ngữ

2.7.3.1. Khái niệm cửa hàng ngữ (habitualcollocation). Quán ngữ được định nghĩa là“Những cụm từ được cần sử dụng lặp đi lặplại trong các loại văn bản để liên kết,đưa đẩy, rào đón hoặc nhấn mạnh nộidung cần diễn đạt như thế nào đó. Mỗi phong cáchthường gồm những cửa hàng ngữ riêng biệt. <…> của đáng tội, nói khí vô phép… thườngđược sử dụng vào phong thái hội thoại. <…> gồm thểnghĩ rằng, nghĩa là… thườngđược sử dụng trong phong cách sách vở. <…> tiệm ngữchiếm vị trí trung gian giữa cụm từ tự dovà các kiểu cụm từ cố định.” <14:436-437>  

2.7.3.2.Có những CTTT một Lúc bỏ đi những yếu tố trốngnghĩa các từ hư còn lại kết hợp vớinhau thành tiệm ngữ. Ví dụ: bao gồm những CTTT sau:

“Ađấychứ là hành động khẳng địnhA để bác bỏ một TGĐ là lời khẳng địnhngầm ẩn B;

Vảlại A” , “Hơn nữa A” là nhữnghành nghề dịch vụ vi bổ sung chứng cứA cho một lập luận.

Thìra A” là hành động xác nhận,bộc lộ một phạt hiện A mới mẻtrong nhận thức. Với“ý nghĩa “bộc lộ, phạt hiện” từ rakết hợp với một số động từ tạora mặt hàng loạt tiệm ngữ thể hiện ý nghĩa “vạc hiện”trong nhận thức: vấp ngã ra, hoára, thế ra là, thế ra…tổ hợp ra với danh từ cũng tạo ra ý nghĩa “bộclộ, làm cho thấy”: ra bộ,ra vẻ, ra tay, (thiên vị)ra mặt, ra loại điều, rađầu ra đũa, ra môn ra khoai…  coi <7:346>“Thì ra đến cơ hội cùng, lão cũng tất cả thểlàm cho liều như ai hết.” (LãoHạc, NC); “Phải đến Khi truyện Lão Hạc khép lại, ta mớithấy ớn lạnh: thì ratoàn bộ câu chuyện là một cuộc chuẩn bịđể chết của một con người!” (CVS)

Trong những CTTT bên trên, những chuỗitừ hư còn lại đều là những quán ngữ: đấy chứ, chứ bộ,vả lại, hơn nữa, hoá ra, thìra là, bửa ra, hoá ra, thế ra,  ra bộ,ra vẻ, ra tay, (thiên vị)ra mặt, ra mẫu điều…

2.7.3.3. (Người mà) đến thế thì thôi (Truyện Kiều)

Có thể giảiphù hợp được nguyên nhân có mặt những quán ngữ vừatrình diễn qua những từ hư trong đó. Trước hết, chúngta quan lại sát thêm trường hợp của ĐẾN.

Trong <18>nghĩa thứ III của “đến” là một trợ từ.Tính gồm nguyên do của những tiệm ngữ ghi trong <18> đềuliên quan đến nghĩa nhận thức của độngtừ đến đã chuyểnbiến thành từ hư đến.

Haiđộng từ đến vàtới chú ý nhoáng qua thì đồngnghĩa, bọn chúng bao gồm thể ráng thế lẫn nhau trong mọi câu mànghĩa hầu như vẫn vậy. Nhiều từ điểntiếng Việt sử dụng từ tớiđể giải ưng ý từ đến,như <26>, <13>. Tuy nhiên đến nỗi, đếnthuộc, đến điều, đến nơi đượcghi thành những mục từ trong <18> nghĩa là ởđó đã coi bọn chúng là những tổ hợp từ cốđịnh nhưng không có mục từ tương ứngvới từ tới. Trongtrọng điểm thức người Việt thì tới là chuyển động hướng tới một đích còn đến là chuyển độngđi tới tận cùngđích đến. Do vậy, nghĩa nhận thức củatừ ĐẾN là:

(VI)   Đến = chuyển động+ tới tận đích

Từ quan tiền hệ khônggian chuyển động “tới tận đích” này đãsinh ra một quy trình chuyển nghĩa dẫn tới địnhhướng nghĩa của từ hư đến trong nhận thức của họ. Đến đích là đếnđiểm cuối cùng của chuyển động. Mà điểmcuối là cực điểm bắt buộc đếnđích sẽ chuyển thành đếncực điểm (cao nhất hoặc thấp nhất), điểm cuối của kết quả, của sựkiện x. Đến đíchđỉnh là thành công xuất sắc cùng được đánh giá chỉ rấtcao. Đến đích đáylà thất bại cùng bị đánh giá chỉ rất thấp.  Nhưvậy, trong tâm thức người Việt, cụm từ“ĐẾN + x” luôn luôn luôn luôn tạo ra nhận thức “x là mứcđộ rất cao nếu không muốnnói là cao nhất ”. Tùy ngữ cảnh điềunày trở thành những hàmý mê thích hợp.

Do vậy mặt hàng loạtcấu trúc “ĐẾN + x” trở thành quán ngữ vàđược miêu tả như một đơn vị từđiển. Ví dụ: đếnnỗi, đến thuộc, đến điều, đếnnơi <18>; đến đỗi,đến điều, đến mức; đến nỗi,đến nước, đến sức <13>. Trong nhữngcụm từ “đến x” như đến lạ, đến là, đến lắm,đến phải, đến thế, đến nước,tất cả đến, không tồn tại đến… từ đến luôn luôn luôn luôn tạo ra định hướngnghĩa “x ở mức độ rất cao”.

Có thểgiải mê thích được định hướngnghĩa của những tiệm ngữ trên. Ví dụ: đến nỗi. Danh từ nỗi gồm sắc thái cõi âm còn niềm có sắc tháidương tính: nỗi buồn,nỗi khổ, nỗi nhớ, nỗi bất công…nhưngniềm vui, niềm hạnhphúc,niềm hy vọng, niềm tự hào…  Kết hợp đến với nỗisẽ tạo ra cấu trúc “A đếnnỗi x” luôn luôn luôn tất cả nghĩa là “x là mức độ âmtính rất cao của A” , nếu ko muốn nói đó cựcđiểm. Ví dụ: “Nhỏ đếnnỗi tưởng như nhỏ con kê gáy khổng lồ ở đầuđảo, cuối đảo cũng nghe thấy (NK)”, “Mê trò chơi điện tửđến nỗi quên ănquên ngủ”.

Tới đây bọn họ dễdàng giải thích hợp được vì chưng sao “A đến thế thì thôi”là hành vi đánh giá chỉ A ở mức độ cực điểm. “Thế”một đại từ hổi chỉ một sự kiện,lúc kết hợp với đếnthì  đến thế bao gồm ngụ ý rằng sự kiệnđó ở cực điểm. Thôilà ngừng, là kết thúc ko còn gì để đánh giá bán,bàn luận, cũng là cực điểm thấp. Kết quả là đến thế thì thôi, một quán ngữ thểhiện hành vi đánh giá bán mộtsự kiện ở mức độ cực điểm,không có gì để nói, để bình luận nữa: Sướng đến thế thì thôi; Khốn nạn đến thế thì thôi; Người nhưng đến thế thì thôi. (Đờiphồn hoa cũng là đời bỏ đi!) (Truyện Kiều) 

Tài liệutyêu thích khảo

1.Diệp Quang Ban, 2005, Ngữ pháp tiếng Việt,nxb Giáo Dục

2.Nguyễn Tài Cẩn, 1975, Ngữ pháp tiếng Việt, Tiếng– từ ghxay – đoản ngữ, nxb ĐH&THCN,

3.Đỗ HữuChâu, 1981, Từ vựng ngữnghĩa tiếng Việt, nxb Giáo dục

4.Nguyễn Đức Dân, 1984a, Ngữnghĩa những từ hư: Định hướng nghĩa củatừ, NN, số 2

5.Nguyễn Đức Dân, 1984b, Ngữnghĩa các từ hư: Nghĩa của cặp từ, NN, số4

6.NguyễnĐức Dân, 1985, Một số phương thức thểhiện ý tuyệt đối,  NN, số 3.

7.Nguyễn Đức Dân, 1996, Lô gích cùng tiếng Việt, nxbGiáo dục

8.Nguyễn Đức Dân, 2010,Con đường chuyển nghĩa của từ cơ bản:Trường hợp của LẠI, Ngôn ngữ, số 11

9.Nguyễn Đức Dân, 2013,Conđường chuyển nghĩa của từ ĐI, 42 – 46, 84,Từđiển học với Bách khoa thư, số 60

10. Nguyễn Đức Dân, năm 2016, Logic-ngữ nghĩa từ hư tiếng Việt, nxbTrẻ

11. Lê Đông, 1992, Ngữ nghĩa – ngữ dụng của hư từ: siêu ngôn ngữ với hư từ tiếng Việt ,  NN ,số 2

12. ĐinhVăn Đức, 1986, Ngữ pháp tiếng Việt: từloại, nxb  ĐH &THCN

13. Lê Văn Đức, 1970, Việt Nam tự điển (VNTĐ), Lê Ngọc Trụ (hiệuđính), nhà sách Khai Trí, SàiGòn

14. Nguyễn Thiện Giáp, năm nhâm thìn, Từ điển khái niệmngôn ngữ học, ĐHQG Hà Nội

15. Cao XuânHạo, 1991, Tiếng Việt: sơ thảo ngữ phápchức năng, nxb KHXH

16. TrầnTrọng Kyên (& Bùi Kỷ, Phạm Duy Khiêm), 1943, Việt Nam văn phạm, bảnin lần thứ tư, Hà Nội 

17.  LêVăn Lý, 1949, Le parler vietnamien, Hương Anh, Paris

18. HoàngPhê (chủ biên), 1992, Từđiển tiếng Việt, (TĐTV),Việnngôn ngữ học,

19. NguyễnKlặng Thản, Nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Việt,tập I, 1963 & tậpII, 1964, nxb Khoa Học, Hà Nội

20. ĐỗThanh khô, 1998, Từ điển từcông cụ tiếng Việt , nxb GD, Hà Nội

21. NguyễnMinc Thuyết &Nguyễn Văn Hiệp, 2004, Thành phần câu tiếng Việt,nxb GD

22. Bùi Đức Tịnh, 1968, Văn phạm Việt Nam, giản dị với thực dụng,Trung tâm học liệu, Bộ Giáo dục, Sài Gòn

23. Bùi MinhToán, 2013, Hư từ tiếng Việt – tiếp cận tíchhợp từ lý thuyết bố bình diện, NN ,số 3

24. Hoàng Tuệ, 1962, Giáo trình vềViệt ngữ, tập 1, Hà Nội

25. Phạm Hùng Việt,2004, Trợ từ vào tiếngViệt hiện đại,  nxb KHXH, Hà Nội

26. VNTĐ: Việt Nam tựđiển, 1931, Hội Knhị Trí Tiến Đức, Hà Nội.

 

Nguồn dẫn liệu (tác giảvà tác phẩm)

ACMXE – Anh chẳng muốn xa em, phimVTV3; CVS – Chu Văn Sơn; HXH - HồXuân Hương, Mời trầu; KL –Kyên ổn Lân, Vợ nhặt; LBC –Lý Biên Cương; NC – Nam Cao, LãoHạc; NHT – Nguyễn Huy Tưởng, Những người ở lại; NK – Nguyễn Khải,Chúng tôi ở Cồn Cỏ; NLMĐ – Nghìn lẻ mộtđêm (truyện dịch); NMT – Nguyễn Mạnh Tuấn,Cù lao Tràm; NNA – Nguyễn Nhật Ánh, Bong bóng lên trời; NTT – Ngô Tất Tố, Mộtcuộc ăn vạ; PTH – Phạm ThịHoài, Cam tâm; RCC – Rừng chắn mèo, phyên ổn VTV3; TCTT – Thờicủa thánh thần; TLMN –Thaylời muốn nói; TYSCT: Tình yêu sau chiến tranh;VTP – VũTrọng Phụng, Giông tố

Ký hiệu & những chữ tắt

Tóm tắt

Từhư: những tác tử tạo nghĩa trong tiếng Việt

Bài này chứng minc rằng từhư là những yếu tố tác độngvào một (/nhiều) câu sẽ được một (/nhiều)câu mới với nghĩa mới hoặc một hành vi ngônngữ mới. Đó là những tác tử tạora hàm ý vào tiếng Việt.Tác tử đơn tácđộng vào một câu đơn còn tác tử knghiền, tứclà cặp tác tử, tác độngvào một câu ghxay biểu hiệnquan lại hệ nhân quả hoặc nghịch nhân quả.  Dùng cácTĐL trong xúc tích và ngắn gọn mệnh đề kết hợp với nhị quy luật “bác bỏ bỏ bằngphương pháp chất vấn” cùng “tác động tới yếu tốphiếm định là tác động tới tất cả.”của tiếng Việt chúng tôi chứng minch đượcnhững lối nói tạo thành ẩn ý cùng những HVNN gián tiếp.Trong tiếng Việt bao gồm những khuôn ngôn ngữ tạothành những cấu trúc trừutượng bao gồm những lược đồ nghĩaxác định. Những cặp từ trỏ quan lại hệ nghịchnhân quả luôn luôn luôn tạo ra những câu bao gồm ngụ ý hoặc nhữnglý lẽ ngầm ẩn.

Xem thêm: "Nút Xoay Tiếng Anh Là Gì ? Xoay Người Trong Tiếng Anh Là Gì

Từ khoá: ẩn ý,hành vi ngôn ngữ, lược đồ nghĩa, quan hệ nghịch nhân quả,quan lại hệ nhân quả, tác tử, từ hư,

Abstract

Empty words: operators that create implicationsin the Vietnamese language

This paper shows that empty words are those that wheninteracting with a sentence will create a new sentence with new meanings or newspeech acts. Thus, empty words are operators that create implications in theVietnamese language. Single operators interact with single sentences whilecomposite operators, meaning pairs of operators, interact with complexsentences lớn express causal relations or anti-causal relations. Usingsyllogisms in propositional ngắn gọn xúc tích combined with two principles “refute byquestioning” & “interact with indefinite elements meaning interacting witheverything” of the Vietnamese language, I prove that there areways of saying that create implication and indirect speech acts. In theVietnamese language, there are language schematathat create abstract structures with definite semantical schemata. Those pairsof words that imply anti-causal relations always create sentences withimplications or implicit arguments.

Key words: anti-causal relation, causalrelation, empty word, implication, operator, semantical schema, speechact.